Lev TolstoyÔÇÖun Aforoz Edilmesi Tolstoy Kimdir, Hayat─▒ S├Âzleri Ve Eserleri

Rus Ortodoks Patrikhanesi 22 ┼×ubat 1901 g├╝n├╝ bir Hristiyan i├žin en a─č─▒r ve k├╝├ž├╝lt├╝c├╝ cezay─▒ ├╝nl├╝ yazar Lev TolstoyÔÇÖa veriyordu: aforoz. Bu, art─▒k TolstoyÔÇÖun bir Hristiyan olarak kabul edilmemesi ve Hristiyanlar taraf─▒ndan d─▒┼članmas─▒ demekti. ÔÇťAnna KareninaÔÇŁ yazar─▒ b├Âyle bir cezaya ├žarpt─▒r─▒lmas─▒na yol a├žacak ne yapm─▒┼čt─▒? Kilise, aforoz karar─▒na gerek├že olarak, yazar─▒n, ├╝nl├╝ roman─▒ ÔÇť├ľl├╝mden Sonra Dirili┼čÔÇŁte (1899) dini ayinle ilgili yazd─▒klar─▒n─▒ g├Âstermi┼čti. Ger├žekten de Tolstoy bu eserinde kiliselerde yap─▒lan dini ayinlerin sa├žmal─▒─č─▒na ili┼čkin fikirler ileri s├╝rm├╝┼čt├╝. Vaftiz gibi, ,┼čarapl─▒ ekmek, yemek gibi t├Ârenleri ak─▒l d─▒┼č─▒ buluyor; ayin s─▒ras─▒nda, papaz─▒n, da─č─▒tt─▒─č─▒ ┼čarapl─▒ ekmekteki ┼čarab─▒n, asl─▒nda, ÔÇť─░saÔÇÖn─▒n kan─▒ÔÇŁ oldu─čunu iddia etmesini ve b├╝t├╝n Hristiyanlardan buna inan─▒lmas─▒n─▒n istenmesini alaya al─▒yordu. Belirtmek gerekir ki ÔÇťDirili┼čÔÇŁ Rus Ortodoks Kilisesi i├žin barda─č─▒ ta┼č─▒ran son damla olmu┼čtu.

Zira TolstoyÔÇÖun b├Âyle Kilise kar┼č─▒t─▒ fikirler ortaya atmas─▒ yeni bir ┼čey de─čildi. 1880ÔÇÖlerin ba┼č─▒ndan beri yani on y─▒ld─▒r KiliseÔÇÖye kar┼č─▒ ele┼čtirel bir tav─▒r i├žindeydi. Ancak Tolstoy bir Tanrilan─▒maz, bir dinsiz say─▒lmazd─▒. Tam tersine Tanr─▒ÔÇÖya inan─▒yor, ─░saÔÇÖy─▒ ve ─░ncilÔÇÖi benimsiyordu. Hatta y─▒llar ge├žtik├že Tanr─▒ÔÇÖya olan inanc─▒ daha da artarak bir t├╝r ermi┼člik niteli─čine b├╝r├╝nm├╝┼čt├╝.

ÔÇťDogmatik Tanr─▒ bilimin ÔÇťD├Ârt incilin Uygunlu─ču ve ├çevirisiÔÇŁ, ÔÇťinanc─▒m NedirÔÇŁ gibi kitaplar─▒nda bir kurum olarak KiliseÔÇÖyi ele┼čtirdi─či kadar Hristiyanl─▒─č─▒n ─░sa taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼č ve ya┼čama ge├žirilmi┼č ÔÇťsafÔÇŁl─▒─č─▒na d├Ân├╝lmesini savunuyor, din adamlar─▒n─▒ bilin├žli bir ├ž─▒karc─▒l─▒k i├žinde olmakla su├žluyor ve Isa adam ├Âld├╝rmeyi kesinlikle yasaklad─▒─č─▒ halde, KiliseÔÇÖnin ├že┼čitli gerek├želerle sava┼č─▒, idam cezas─▒n─▒ ho┼č g├Ârmesini ┼čiddetle yeriyordu. TolstoyÔÇÖun bu tavr─▒ gerek RusyaÔÇÖda gerekse Rusya d─▒┼č─▒nda, ├Âzellikle de Avrupa ve AsyaÔÇÖda b├╝y├╝k bir ilgiyle izleniyordu: Hele aforoz edilmesi haberi hemen hemen b├╝t├╝n d├╝nyada bir bomba gibi patlam─▒┼č, b├╝y├╝k yank─▒lar uyand─▒rm─▒┼čt─▒.

├ç├╝nk├╝ Tolstoy Kilise kar┼č─▒t─▒ g├Âr├╝┼čler ├Âne s├╝rmeye ba┼člad─▒─č─▒nda bir yazar olarak ├žoktan ├╝nlenmi┼čti. ÔÇťSava┼č ve Bar─▒┼čÔÇŁ (1864-1869) olsun, ÔÇťAnna KareninaÔÇŁ (1876) olsun pek ├žok yabanc─▒ dile ├ževrilmi┼č ve g├Âklere ├ž─▒kart─▒lm─▒┼čt─▒. Ger├ži bu eserlerinde TolstoyÔÇÖun dine ili┼čkin g├Âr├╝┼čleri yoktu. Ayd─▒nl─▒k bir anlat─▒m, derin bir duygululukla dikkatleri ├žekmi┼č, okuyucuyu sarm─▒┼čt─▒. Rus toplumunun son derece canl─▒ ve renkli bir tablosunu TolstoyÔÇÖun eserlerinde bulmak m├╝mk├╝nd├╝. Hatta bu nedenle Tolstoy Rus toplumunun ÔÇťaynas─▒ÔÇŁ olarak de─čerlendirilmi┼čti.

TolstoyÔÇÖun, baz─▒s─▒ ├Âl├╝m├╝nden sonra yay─▒nlanm─▒┼č (├Ârne─čin: Hac─▒ Murat) bir├žok roman ve ├Âyk├╝s├╝ aras─▒nda ├╝├ž├╝ ├Âzellikle ├Ânemlidir. Bunlardan Sava┼č ve Bar─▒┼č ÔÇť├ža─čda┼č bir destana benzetilmi┼č, HomerosÔÇÖun ÔÇť─░lyadaÔÇŁslyla bir tutulmu┼čtur. Tolstoy bu d├Ârt ciltlik an─▒tsal eserinde XIX. y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒ndaki Rus toplumunun sava┼č─▒n hemen e┼či─čindeki, sava┼čtaki ve sava┼č─▒n hemen sonundaki durumunun bir freskini yapar gibidir. Anna Karenina ise daha sonra yaz─▒lm─▒┼čt─▒r ve genellikle olgunluk d├Ânemindeki TolstoyÔÇÖun en kusursuz eseri olarak de─čerlendirilir. Bu da yine d├Ârt ciltlik olduk├ža uzun bir romand─▒r ve Sava┼č ve Bar─▒┼čÔÇÖtaki tip bollu─ču bunda da g├Âr├╝l├╝r.

Dirili┼č roman─▒, bir bak─▒ma, TolstoyÔÇÖun sanatsal vasiyetnamesidir. Bu roman─▒ Anna KareninaÔÇÖdan sonra kaleme al─▒nm─▒┼č, iki daha az ├Ânemli ama yine de ├žok ba┼čar─▒l─▒ romanda, Kroy├žer Sonat (1889) ile Ivan ilyi├žÔÇÖin ├ľl├╝m├╝nde (1886) g├Âr├╝len yeni ├Âzelliklerin bir uzant─▒s─▒ ve kesinle┼čtirili┼čidir. Bu, son an─▒lan ├╝├ž roman─▒nda art─▒k ├žok y├Ânl├╝, ├žok boyutlu bir toplumsal tablo de─čil, karamsar bir alayc─▒l─▒kla ├žizilmi┼č ama son derece ayr─▒nt─▒l─▒ olarak incelenmi┼č tipler s├Âz konusudur. Yine bu eserlerinde TolstoyÔÇÖun dinsel, hatta mistik d├╝┼č├╝nce ve duyu┼člar─▒ ├žok belirgindir. Bu romanlar─▒n yap─▒s─▒ da olgunluk d├Âneminin iki dev eserininkinden ├žok farkl─▒d─▒r.

Onlardaki yar─▒ konular─▒n bollu─čuna kar┼č─▒l─▒k, Tolstoy, son romanlar─▒nda daha yo─čun bir anlat─▒m tutturmu┼č, ana konu d─▒┼č─▒nda kalan ayr─▒nt─▒lar─▒ bir yana b─▒rakarak tek bir olay─▒ ─▒srarla i┼člemi┼čtir. Tolstoy bir edebiyat├ž─▒ oldu─ču kadar edebiyat, sanat ve bilim ├╝zerine kuramsal olarak da d├╝┼č├╝nen bir kimseydi. Kuramsal yaz─▒lar─▒n─▒ ├Âzellikle ÔÇťNe Yapmal─▒y─▒z?ÔÇŁ (1886) ba┼čl─▒kl─▒ kitab─▒nda toplam─▒┼čt─▒. Buradaki yaz─▒lar─▒n─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝nde sanat├ž─▒lara ve bilim adamlar─▒na kar┼č─▒ a─č─▒r bir bi├žimde y├╝klenir. Onlar─▒ samimiyetsizlikle, insanl─▒─ča zarar vermekle su├žlar. Fakat ele┼čtirilerinin bilime ve sanata de─čil, ayr─▒cal─▒kl─▒ bir kart meydana getiren, kendilerini halktan uzakta tutan sanat├ž─▒lara, bilim adamlar─▒na oldu─čunu ├Âzellikle vurgular. ÔÇť┼×i┼čman, zevk d├╝┼čk├╝n├╝, kendinden memnun sanat├ž─▒ yoktur,ÔÇŁ diye yazar.

ilgin├ž olan, TolstoyÔÇÖun bir soylu olmas─▒d─▒r. Konttur Tolstoy. B├╝y├╝k bir malikanesi, ├žiftli─či, yan─▒nda ├žal─▒┼čanlar─▒, serveti vard─▒r. Ama b├╝t├╝n bunlar─▒n TolstoyÔÇÖun g├Âz├╝nde bir ├Ânemi yoktur. Ailesinden yaln─▒zca soyluluk ├╝nvan─▒ de─čil, adeta ermi┼člere ├Âzg├╝ bir sadelik, al├žak g├Ân├╝ll├╝l├╝k de alm─▒┼čt─▒r. Ger├žekten de TolstoyÔÇÖun ailesinin hemen b├╝t├╝n bireyleri kendilerini dine vermi┼č, y├╝rekleri ba┼čkalar─▒na sevgi ve yard─▒mla dolu, huzurlu kimselerdi. Tolstoy halktan biri olmak ister ama zamanla halk─▒ daha yak─▒ndan tan─▒d─▒k├ža se├žkinlerden b─▒kt─▒─č─▒ gibi halktan da b─▒kar.

Bir yaz─▒s─▒nda ┼č├Âyle der: ÔÇťHalk─▒ ve sa─čduyusunu savunanlar ne derlerse desinler, ┬źkalabal─▒k┬╗ belki iyi insanlar toplulu─čudur ama, o kalabal─▒─č─▒ olu┼čturan insanlar yaln─▒zca insan yarad─▒l─▒┼č─▒n─▒n zay─▒fl─▒─č─▒nÔÇÖ ve zalimli─čini dile getiren, hayvans─▒ hor g├Âr├╝lesi yanlar─▒yla biraraya gelirler ancak.ÔÇŁ Bu y├╝zden Tolstoy halka, kitleye de─čil tek tek bireylere seslenmeye, onlarda bireysel olarak var oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ iyi nitelikleri canland─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒r. Hatta bu ama├žla okullar kurar, halk e─čitimi ├╝st├╝ne ├že┼čitli yaz─▒lar, kitaplar yazar. ÔÇťHalk ─░├žin EfsanelerÔÇŁ, ÔÇťHalk HikayeleriÔÇŁ, ÔÇťDogmatik Din bilimin Ele┼čtirisiÔÇŁ, ÔÇťYa┼čam─▒n Anlam─▒ ├ťzerineÔÇŁ gibi ├žok geni┼č bir alanda, ├že┼čit ├že┼čit eserler verir.

Do─ču Felsefesi de TolstoyÔÇÖu gen├žli─činden beri ├žekmi┼čtir. Kazan ├╝niversitesinde ilkin Do─ču Dilleri Fak├╝ltesinde Arap-T├╝rk dili dersleri izlemi┼čti. KafkasyaÔÇÖda iken ─░slam diniyle tan─▒┼čm─▒┼č ve olduk├ža ilgilenmi┼čti. Hristiyan dinine olan inanc─▒ sars─▒ld─▒─č─▒nda islaml─▒─č─▒n yan─▒ s─▒ra Hint ve ├çin felsefesine de e─čildi. ÔÇťBilge Ki┼čilerin D├╝┼č├╝nceleriÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda bir kitap haz─▒rlad─▒ (1 904). Evlili─či ilk y─▒llarda Tolstoy i├žin b├╝y├╝k bir mutluluk kayna─č─▒ olur. E┼či edebiyattan anlayan, zeki, k├╝lt├╝rl├╝ bir kad─▒nd─▒r ve kendisine ├žok yard─▒m─▒ dokunur. Ne var ki, Tolstoy zamanla ├Âzel ya┼čam─▒ ile savundu─ču fikirler aras─▒nda var oldu─čunu d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ ├želi┼čkiden tedirgin olur. Gittik├že g├╝nl├╝k ya┼čamdan uzakla┼č─▒r, bir ermi┼č gibi olmaya ├žal─▒┼č─▒r.

B├╝y├╝k bir tutkuyla eski Yunancaya merak sarar ve her ┼čeyi bir yana b─▒rakarak bu dili ├Â─črenmeye koyulur. KiliseÔÇÖyle ├žat─▒┼čmas─▒ da bu s─▒ralarda ciddile┼čir ve sonunda Kilise taraf─▒ndan aforoz edilir. Siyasal d├╝┼č├╝ncesi bak─▒m─▒ndan liberalizme de, sosyalizme de kar┼č─▒ olan Tolstoy evrensel bir bar─▒┼čtan yanayd─▒. ─░nsanlar hi├žbir ayr─▒m g├Âzetmeden birbirlerini sevsinler, birbirleriyle karde┼č olsunlar istiyordu. En b├╝y├╝k de─čer olarak evrensel a┼čk─▒ g├Âsteriyordu. Tek bir bireye ya da her hangi bir ┼čeye y├Ânelik bir a┼čk de─čildi bu, b├╝t├╝n insanl─▒─č─▒, b├╝t├╝n varl─▒─č─▒ kucakl─▒yordu. Akl─▒n de─čerini kabul etmekle birlikte s─▒rf akla g├Âre belirlenmi┼č bir tav─▒r al─▒┼č─▒ kuru ve insanl─▒k d─▒┼č─▒ buluyordu. Ona g├Âre ger├že─če yaln─▒zca ak─▒lla de─čil g├Ân├╝lle de varmak gerekiyorduÔÇŽ

Bu fikirler yer yer Hint felsefesiyle de islam diniyle de uyu┼čuyordu. Bundan ├Ât├╝r├╝ TolstoyÔÇÖa ├že┼čitli ─░slam ├╝lkelerindeki M├╝sl├╝man din adamlar─▒ . ve d├╝┼č├╝n├╝rlerden mektuplar, hatta kendilerine kat─▒lmas─▒ i├žin ├ža─čr─▒lar geliyordu. ├ľzellikle TolstoyÔÇÖun aforoz edilmi┼č olmas─▒n─▒ pek ├žok M├╝sl├╝man lider, yazar─▒n ─░slaml─▒─č─▒ kabul etmesi i├žin ├žok elveri┼čli bir f─▒rsat olarak de─čerlendiriyorlard─▒. Tolstoy ise kendisine yap─▒lan ├ža─čr─▒lara hep kibarca cevaplar vermekle birlikte her hangi bir dine ba─članmay─▒ reddetmekteydi. Savundu─ču fikirlerin b├╝t├╝n dinlerde var olmas─▒n─▒, karde┼čli─čin, sevginin, sadeli─čin, d├╝r├╝stl├╝─č├╝n t├╝m peygamberlerce istenmi┼č olmas─▒n─▒ gerek├že g├Âstererek, insanlar─▒, dini kurumlar─▒n yaratt─▒─č─▒ yapay b├Âl├╝nmeleri a┼čarak bu temel ilkeler ├╝zerinde birle┼čmeye ├ža─č─▒r─▒yordu. Ne var ki Tolstoy kendi aile ├ževresinde bile gere─čince anla┼č─▒lamadan 20 Kas─▒m 1 91 OÔÇÖda ├Âld├╝. Denebilir ki kendisini esasl─▒ bir ┼čekilde bir tek Mahatma Gandi anlam─▒┼čt─▒. ─░ngilizleri ┼čiddete ba┼čvurmadan HindistanÔÇÖdan ├ž─▒kartmay─▒ ba┼čaran GandiÔÇÖnin eyleminde TolstoyÔÇÖun da harc─▒ vard─▒r.



Bir cevap yaz─▒n