Thomas Alva Edison Kimdir Hayat─▒, ─░catlar─▒ Ve S├Âzleri Neyi Buldu


Thomas Alva Edison Kimdir Hayat─▒, ─░catlar─▒ Ve S├Âzleri Neyi Buldu

─░lim ve elektrik alan─▒nda pek ├žok, ├že┼čitli bulu┼člar─▒yla tan─▒nan Thomas Alva Edison; 11 ┼×ubat 1847 de Amerika Birle┼čik DevletleriÔÇÖnin Ohio b├Âlgesindeki, Mil├ón ┼čehrinde d├╝nyaya gelmi┼čtir. Edison ailesi; soyca Hollandal─▒ olup, Zuider-ZeeÔÇÖde de─čirmencilik yaparak ge├žiniyorlard─▒. ─░lk Edisonlar 1730 senelerine do─čru g├Â├ž ederek AmerikaÔÇÖya gelmi┼čler, New JerseyÔÇÖde Caldwel yak─▒nlar─▒na yerle┼čmi┼člerdi. Daha sonra Passaic nehri k─▒y─▒lar─▒nda bir yere gittiler. Hayat m├╝cadelesi onlar─▒ daha bir├žok b├Âlgelerde yerle┼čmek zorunda b─▒rakm─▒┼čt─▒. Babas─▒ Samuel Edison, k─▒sa boylu, kocaman kafal─▒ bir adamd─▒. Her ufak-tefek g├Âr├╝neni,i┼č beceremez sanmamal─▒.

─░┼čte bu k─▒sa boylu adam, KanadaÔÇÖda ihtil├ól ├ž─▒karm─▒┼č, ─░ngilizler taraf─▒ndan kovalan─▒nca; 182 mil yolu a├ž ve uykusuz y├╝r├╝m├╝┼č, Saint Clair nehrini y├╝zerek ge├žmi┼č, nihayet Amerika topra─č─▒na kavu┼čmu┼čtu. Hemen i┼če sar─▒lm─▒┼č, zahire ticareti yapm─▒┼č, ambarlar doldurmu┼č, epey para kazanm─▒┼čt─▒. G├╝nlerden bir g├╝n ma─čazas─▒na u─čramam─▒┼čt─▒. O g├╝n evinde kar─▒s─▒n─▒n yatak odas─▒n─▒n kap─▒s─▒ ├Ân├╝nde merakla dola┼č─▒yor, sevgili kar─▒s─▒ ElliotÔÇÖun d├╝nyaya getirece─či yavruyu bekliyordu (11 ┼×ubat 1847). D├╝nyaya gelen bebek, hayat─▒n─▒n ilk g├╝nlerinde yaln─▒z kendini d├╝┼č├╝n├╝r; biraz b├╝y├╝meye ba┼člay─▒nca etraf─▒nda olup biten olaylarla ilgilenmeye, ├že┼čitli sorular sormaya ba┼člar. K├╝├ž├╝k Erlison da, ayaklar─▒ ├╝zerinde y├╝r├╝meye ba┼člar ba┼člamaz; evi, bah├žeyi, Huron ─▒rma─č─▒n─▒, a─ča├žlar─▒, insanlar─▒ incelemeye ba┼člam─▒┼čt─▒.

Annesi ├Â─čretmendi. K├╝├ž├╝k o─člunun sonu gelmeyen sorular─▒na kar┼č─▒l─▒k yeti┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. Bu ├žocuk; tostoparlak v├╝cutlu, dimdik sa├žl─▒yd─▒. Annesi bu sa├žlar─▒ k─▒v─▒rmak ister k─▒vr─▒lmaz, ortadan ay─▒rmak ister ayr─▒lmaz, D├╝md├╝z taramak ister, inat├ž─▒ sa├žlar yatacaklar─▒ yerde, k├╝├ž├╝k ba┼č─▒n─▒n ├╝zerinde dimdik dikilirlerdi. Buna ra─čmen ├žok iyi bir ├žocuktu. Daha be┼čikte iken bebek ┼čakalar─▒ yapar, anne ve babas─▒n─▒ g├╝ld├╝r├╝rd├╝. EdisonÔÇÖu k─▒saca Al diye ├ža─č─▒r─▒rlard─▒. Daha 4 ya┼č─▒nda iken bir├žok dostlar─▒ vard─▒. Bunlar irili ufakl─▒ k─▒z ve erkek ├žocuklar ile kasaban─▒n b├╝y├╝kleri ve evlerinin yan─▒ndaki tersanenin i┼č├žileri idi, K├╝├ž├╝k Al; annesine g├Âr├╝nmeden evden ka├žmaya, ufak ayaklar─▒n─▒n olanca h─▒z─▒ ile solu─ču r─▒ht─▒mda almaya al─▒┼čm─▒┼čt─▒.

Tersanede makineler ve aletler hakk─▒nda bir iki, be┼č on de─čil; sonsuz sorular sorarak i┼č├žilerin sabr─▒m t├╝ketirdi. Nihayet b─▒kan i┼č├žiler onu ba┼člar─▒ndan savarlard─▒. K├╝├ž├╝k Al; g├Âky├╝z├╝n├╝n ne oldu─čunu, ay─▒n neden yuvarlak olup d├Ârt k├Âse olmad─▒─č─▒n─▒, ya─čmuru kimin ya─čd─▒rd─▒─č─▒n─▒, makinelerin nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒n─▒, ku┼člar─▒n kanad─▒ oldu─ču halde ni├žin kendinin kanad─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ herkese sorar Onun bitmek t├╝kenmek bilmeyen sorular─▒na dostlar─▒: Bilmiyorum! diye ba─č─▒r─▒rlard─▒. Al da Ni├žin bilmiyorsunuz? diye ├ž─▒k─▒┼č─▒rd─▒. Bazen bir gemi vincinin makinelerini kucaklarken, hazan bir istim borusunu dikkatle incelerken g├Ârenler onun bu haline ┼ča┼čarlard─▒.

Hen├╝z k├╝├ž├╝k bir ├žocukken bile u├žmakla u─čra┼čmak ├žok ho┼čuna gidiyordu. Bir g├╝n evde buldu─ču bir├žok ila├žlar─▒ bir araya kar─▒┼čt─▒rd─▒. Bu ilac─▒ dad─▒s─▒na i├žirirse onun ku┼č gibi u├žaca─č─▒n─▒ san─▒yordu. K─▒zca─č─▒z AlÔÇÖ─▒n g├Ânl├╝n├╝ ho┼č etmek i├žin bir ka┼č─▒k i├žtiyse de epeyce hastaland─▒. ├çok ├╝z├╝len Al b├╝t├╝n kabahatin dad─▒s─▒nda oldu─čunu s├Âyl├╝yor E─čer hepsini i├žseydi, bir ├žift beyaz kanatta ne iyi u├žacakt─▒┬╗ diyordu. Edison her ┼čeyin Neden?, Nas─▒l?, Ni├žin? oldu─čunu merak eder, hi├žbir ┼čeyi kendisi tecr├╝be ve ispat etmeden kabul etmezdi. Alt─▒ ya┼č─▒nda iken bir g├╝n, ah─▒rda yumurtalar─▒n ├╝zerinde oturup, yavru ├ž─▒karan bir kaz g├Ârm├╝┼čt├╝. Kaz─▒ kovalayarak onun yerine kendisi yumurtalar─▒n ├╝zerine oturup, yavru ├ž─▒karmak istemi┼čti.

ÔÇŽ

Ortadan kayboldu─čunu g├Âr├╝p telasÔÇÖsa kap─▒lan babas─▒ onu ah─▒rda yumurtalar─▒n ├╝zerine oturmu┼č, yavru ├ž─▒karmaya ├žal─▒┼č─▒r durumda bulunca ├žok ┼ča┼čm─▒┼čt─▒. Ba┼čka bir g├╝n, iki kocaman kara kedinin s─▒rtlar─▒n─▒ birbirine s├╝rterek, elektrik elde etmek istemi┼čti. Ger├žekten k─▒v─▒lc─▒mlar ├ž─▒km─▒┼č ise de, kediler, elektrik sevdal─▒s─▒n─▒n t─▒rmalam─▒┼člar, kanl─▒ izler b─▒rakarak ka├žm─▒┼člard─▒. Edison tecr├╝be merak─▒ y├╝z├╝nden her tarafta k├Ât├╝ davran─▒┼člara, haks─▒zl─▒─ča u─čruyordu. Onu okulda en arka s─▒raya oturtmu┼člard─▒. Orada ancak ├╝├ž ay kalabildi. ├ľ─čretmeni onun hakk─▒nda dama─č─▒ zay─▒f karar─▒n─▒ vermi┼č, bunu okul m├╝d├╝r├╝ne de s├Âylemi┼čti. Edison der ki : Hi├žbir zaman okulla aram iyi olmad─▒. Nas─▒l olurdu bilmiyorum, daima s─▒n─▒f─▒n d├╝mencisi idim. ├ľ─čretmenin beni sevdi─čini hi├ž hat─▒rlamam. Bir g├╝n ├Â─čretmenin, okul m├╝d├╝r├╝ne beni daha fazla okulda tutman─▒z─▒ faydas─▒z oldu─čunu s├Âyledi─čini i┼čittim.

Bu s├Âzler bana ├žok dokundu. A─člamaya ba┼člad─▒m. Okuldan ayr─▒larak anneme ko┼čtum. ─░yi bir annenin ne demek oldu─čunu o zaman anlad─▒m. Annem Benim o─člum ├Â─čretmeninden daha zekidir. Onu anlam─▒yorlar. Onu ben yeti┼čtirece─čim diyerek beni savundu. Ben de b├╝t├╝n hayat─▒mda onun hakk─▒mdaki bu inan─▒┼č─▒na l├óy─▒k olmaya ├žal─▒┼čt─▒m.

Al 7 ya┼č─▒na girdi─či zaman herkes ona ├žocuk de─čil, k├╝├ž├╝k adam diyordu. O s─▒ralar anne ve babas─▒ Port HuronÔÇÖa gidip, ┼čehrin kenar─▒nda bir ev sat─▒n ald─▒lar. Evin saklanmak i├žin mahzeni, bah├žesinde de t─▒rmanmak i├žin elma ve armut a─ča├žlar─▒ vard─▒. Annesi burada Al in sordu─ču ├že┼čitli sorular─▒ cevapland─▒r─▒rd─▒. Art─▒k o, d├╝nyan─▒n d├Ând├╝─č├╝n├╝, Ay ile D├╝nya aras─▒ndaki uzakl─▒─č─▒, PeruÔÇÖnun ba┼čkentini ve buna benzer pek ├žok ┼čeyleri ├Â─črenmi┼čti. Bu arada Edison pek ├žok defalar, evden ka├žm─▒┼čt─▒. Kanala d├╝┼čm├╝┼č ve bo─čulma tehlikesi atlatm─▒┼čt─▒. Bir defa da hububat ambar─▒na d├╝┼čm├╝┼č, burada da bo─čulmaktan g├╝├žl├╝kle kurtulmu┼čtu.

Ate┼č y├╝z├╝nden de tehlike atlatm─▒┼čt─▒. Ani barlardan birinde ate┼č yakm─▒┼čt─▒ ; alevler o kadar ├žabuk yay─▒ld─▒ ki ambar tamamen yand─▒, k├╝l oldu. Kendisini de zor kurtard─▒lar. Bir g├╝n bah├že kap─▒s─▒n─▒n yan─▒ndaki e┼ček ar─▒s─▒ yuvas─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒rken, bir ka├žt─▒n h├╝cumuna u─črad─▒. E─čer kendini ├Âb├╝r tarafa at─▒p ka├žmam─▒┼č olsayd─▒, ko├ž muhakkak surette toshyaeakt─▒. Bu olay y├╝z├╝nden her taraf─▒ yara bere i├žinde kalm─▒┼čt─▒.



Bir cevap yaz─▒n