Toplumda Etki Ahlak Kavram─▒

Toplumda Etki Ahlak Kavram─▒

Toplumumuzda ve insan hayat─▒nda ├Ânemli bir anlam ifade eden etki ve ahlak insanlar─▒n ├Ânem g├Âsterdikleri hassas konulardan bir tanesi her insan farkl─▒ bir ya┼čam tarz─▒ olmas─▒na ra─čmen etki ve ahlak noktas─▒nda ince ├žizgi diyebiliriz

“Etik” ile “ahl├ók” kavramlar─▒ aras─▒ndaki ay─▒r─▒ma uyar─▒ fakt├Âr├╝n ehemmiyeti ├Ânce bak─▒┼čta anla┼č─▒lmayabilir veya a├ž─▒k olmayabilir belki. ├ťstelik bu bi├žimde bir ay─▒r─▒m─▒n l├╝zumsuz meydana geldi─či bile d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ama insan ve hayatla alakal─▒ soru ve s─▒k─▒nt─▒lara bu ay─▒r─▒m─▒ dikkate alarak bak─▒ld─▒─č─▒nda, mevzubahis ay─▒r─▒m─▒n ehemmiyeti daha a├ž─▒k bi├žimde anla┼č─▒labilmektedir.Bu noktada ilkin ┼čunu belirtmekte yarar vard─▒r: G├╝ndelik hayatta bireylerin hem bir ifade ettikleri d├╝┼č├╝ncelere veya verdikleri yarg─▒lara hem bir de meydana koyduklar─▒ eylemlere bak─▒ld─▒─č─▒nda, “ahl├ók” kavram─▒n─▒n ki┼čilerde olmas─▒ gerekti─či civar─▒ a├ž─▒k meydana gelmedi─či g├Âr├╝lmektedir. Daha do─črusu “ahl├ók” kavram─▒n─▒n i├žeri─čine bir├žok uyar─▒ edilmedi─či veya ├╝st k─▒sm─▒na d├╝┼č├╝n├╝lmedi─či; dolay─▒s─▒yla kavram─▒n i├žeri─či ile alakal─▒ a├ž─▒k bir bilgiye sahip olunmad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ço─čunlukla bireylerin “ahl├ók”tan anlad─▒─č─▒ ┼čey, tespit edecek bir toplulu─ča, bir yere ve vakte ili┼čkili “de─čerlilik ├Âl├ž├╝tleri”veya kurallar, ilkeler b├╝t├╝n├╝nden ibaret olmaktad─▒r. Ge├žerli meydana gelen ├Âl├ž├╝t neyse ona y├Ânelik “ahl├ókl─▒”veya “ahl├óks─▒z”eylemlerden, ki┼čilerden; “etik” veya “etik olmayan” davran─▒┼člardan s├Âz edilebilmektedir. Bu kavray─▒┼č bi├žiminde etik ile ahl├ók ayn─▒ bir┼čeyler olarak g├Âr├╝lmektedir.

Her ┼čeyden ├Ânce bu 2 kavram─▒n birbirinden ├že┼čitli 2 varolana i┼čaret etti─čini bahsetmek gerekir. Etik terimi yukar─▒da da de─činildi─či benzeri, bir bilgi alan─▒n─▒ adland─▒rmaktad─▒r. Bu alan, felsefenin ├Ânce ve basit alanlar─▒ndan birisidir. Ahl├ók terimi ise tarihsel ve ya┼čamsal kalifiye bir olguyu adland─▒rmaktad─▒r. Ahl├ók─▒n bizi her taraftan abluka eden ya┼čamsal kalifiye bir olgu olma ├Âzelli─činin son zamanlarda daha bir s├╝r├╝ vurguland─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. S├Âzgeli┼či Bedia Akarsu, ahl├ók─▒n, “her yanda ya┼čam─▒m─▒z─▒n i├žinde” meydana geldi─čini ve “g├╝nl├╝k ya┼čay─▒┼č─▒m─▒zda davran─▒┼člar─▒m─▒z─▒n bir├žok yar─▒s─▒ndan fazlas─▒n─▒n ahl├ókla alakal─▒ eylemler” meydana geldi─čini ifade ederek ahl├ók─▒n harici yery├╝z├╝nde var meydana gelen bir olgu, deney meydan─▒na ili┼čkin bir var meydana gelen meydana geldi─čini ifade etmektedir. Annemarie Pieper, (bir) ahl├ók─▒n, “ba─člay─▒c─▒ meydana geldi─či onay edilerek de─čerlendirilmi┼č meydana gelen norm”lardan, “buyruklar”dan, “yasaklar”dan olu┼čtu─čunu; “hep bir grubun, bir toplulu─čun ahl├ók─▒ olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒”belirtmektedir. Do─čan ├ľzlem, ahl├ók─▒n, bir bireyin, bir grubun, bir toplulu─čun, “belli bir tarihsel d├Ânemde” ili┼čkili meydana geldi─či normlar, yasaklar b├╝t├╝n├╝n├╝ i├žerir yan─▒n─▒ vurgulamaktad─▒r.

─░oanna Ku├žuradi ise, ahl├ók s├Âzc├╝─č├╝n├╝n ba─člamlar─▒ndan hareketle, ahl├ók─▒n “ki┼čileraras─▒ ili┼čkilerde davran─▒┼člara ili┼čkili olarak ge├žerli”k─▒l─▒nm─▒┼č “├že┼čitli ├Âl├ž├╝t yarg─▒lar─▒ sistemleri”olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan bir olgu meydana geldi─čini belirtmektedir. Bu “de─čer yarg─▒lar─▒ sistemlerinin ge├žerlili─či”, topluluklara, yere ve vakte y├Ânelik de─či┼čmektedir. Kavramsal i├žeri─či bu bi├žimde meydana gelen ve yerine ahl├ók tecr├╝be et bu olgu, hayatta ├že┼čitli ahl├óklar olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kmaktad─▒r. Yere ve vakte ili┼čkili bi├žimde farkl─▒l─▒k g├Âsteren bu ahl├óklar, “bir k─▒sm─▒ farkl─▒ ve de─či┼čken meydana gelen tutum kaideleri ve ├Âl├ž├╝t yarg─▒lar─▒, bir b├Âl├╝m├╝ ise bir├žok de─či┼čim g├Âstermeyen tutum kaideleri ve ├Âl├ž├╝t yarg─▒lar─▒ndan”olu┼čmaktad─▒r. O Halde, “ahl├óktan s├Âz edildi─činde, esas─▒nda tespit edecek bir ahl├ók veya ‘moral’den s├Âz edilmektedir. Fark─▒nda olunsun veya olunmas─▒n bir ahl├ók daima tespit edecek bir toplulu─čun ahl├ók─▒d─▒r veya ondan kaynaklanmaktad─▒r”

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ benzeri ahl├ók bir olgudur ve kapsaml─▒ ba─člamda s├Âylenirse, insan─▒n ya┼čamsal yan─▒yla ili┼čkili bir olgudur. Tabiki ahl├ók(lar) da insan─▒n var olma ko┼čullar─▒ndan biridir ve onun k├╝lt├╝r d├╝nyas─▒n─▒n bir par├žas─▒d─▒r. Ne var ki, burada etikle ilgisi durumundan onun, sadece olgu olma niteli─čine uyar─▒ etmek gerekir. Bu ana ├Âzelli─čiyle ahl├ók, filozofun kurup var etmedi─či, toplumda spontane var meydana gelen, ama filozofun sadece “bu nedir?” diye sorabilece─či bir ger├žeklik olgusudur. Bu suali sorabilmek ise etik sahas─▒n─▒n bilgisiyle olabilir. Demek ki ahl├ók, olgusal kalifiye bir var oland─▒r, etik ise bilgisel niteliklidir.

Bir bilgi dal─▒ olarak eti─čin ahl├óktan ayr─▒ tutulmas─▒, onun bilgi ├╝reten bir alan oldu─čunun g├Âr├╝lmesi, bilhassa ahl├ók─▒n ve ahl├ók kaidelerinin (normlar─▒n) bilgisini meydana koyabilmek ama├žl─▒ ehemmiyetlidir. Bu ay─▒r─▒m g├Âzden ka├ž─▒r─▒ld─▒─č─▒nda, insan ve hayatla alakal─▒ s─▒k─▒nt─▒lara ├ž├Âz├╝m aray─▒┼č─▒ i├žerisinde yap─▒lm─▒┼č olan ├žal─▒┼čmalar, etik ad─▒ alt─▒nda yeni normlar, kurallar olu┼čturma, ba┼čka bir deyi┼čle bir “ahl├ók” olu┼čturma ├žabas─▒na d├Ân├╝┼čebilmektedir. Her ne civar─▒ son zamanlarda de yayg─▒nla┼čm─▒┼č manaya bi├žimiyle etik s├Âzc├╝─č├╝, ahl├ók ve meslek ahl├ók─▒ veya meslek eti─či olarak ifade edilmekteyse de, eti─čin esas─▒nda ve ├Âz├╝nde bilgisel yan─▒, ba┼čka bir deyi┼čle ayn─▒ di─čer bilgi alanlar─▒ benzeri bir bilgi alan─▒ meydana geldi─či g├Âzden ka├ž─▒r─▒lmamal─▒d─▒r. Bir bilgi alan─▒ olarak eti─čin, bilgi felsefesi, varl─▒k felsefesi, zanaat felsefesi, tarih felsefesi benzeri bilgi alanlar─▒na ayn─▒ bi├žimde kendine ├Âzg├╝ bir nesne alan─▒ vard─▒r ve etik, kendi ara┼čt─▒rma sahas─▒ndaki soru ve sorunlar─▒ nesne edinmekte, bilme konusu yapmaktad─▒r. S├Âzgeli┼či bir olgu olarak ├že┼čitli ahl├óklar, “├ódil” olma, “iyi” olma, “erdemli” olma ile alakal─▒ her biri kendine y├Ânelik tutum ├Âl├ž├╝leri verirken; bir bilgi alan─▒ meydana gelen etik, “adalet nedir?”, “erdem nedir?”; eylemlerimizle ilgisinde”‘do─čruluk’ veya ‘├ódil olmak’ nedir?” benzeri hayata d├╝nyam─▒z─▒n bu ehemmiyetli kavramlar─▒n─▒n bilgisini arayan basit suallere y├Ânelmektedir. Yine ayn─▒ bi├žimde g├╝ndelik ya┼čam i├žerisinde bir durumda bir bireyin ne yapmas─▒ gerekti─činin veya bir bireyin bir durumda do─čru olan─▒ yapabilmesinin ko┼čullar─▒n─▒n bilgilerine y├Ânelmek ile bunun haz─▒r ├Âl├ž├╝lerini vermek bir s├╝r├╝ ├že┼čitli 2 i┼člemdir. Bunlardan ilki, eyleyen veya karar veren ki┼čiye ba─č─▒ms─▒z d├╝┼č├╝nebilme ve karar verebilme imk├ón─▒ verirken, di─čeri, ki┼čileri kararlar─▒nda belirleyici olmay─▒ istemektedir.

Burada etik ile ahl├ók aras─▒ndaki ili┼čkiye ili┼čkili olarak bir tak─▒m durumlarda s─▒kl─▒kla kullan─▒lan ahl├ókl─▒l─▒k kavram─▒na da k─▒saca de─činmek uygun olabilir. Bu ├╝├ž kavram i├žinde en basit ay─▒r─▒m ┼čudur: “Etik, felsefenin bir dal─▒d─▒r”. Felsefenin ana alanlar─▒ndan biri meydana gelen etik, di─čer alanlarda, s├Âzgeli┼či varl─▒k felsefesi, bilgi felsefesi benzeri alanlarda meydana konan verilerin hayatla ba─č─▒n─▒n kurulmas─▒n─▒, bu verilerin bizim ama├žl─▒ manal─▒ hale gelmesini olana─č─▒ sa─člar. Bundan dolay─▒ etik, felsefenin ├Âzel ├Ânem ta┼č─▒yan bir dal─▒d─▒r. Nedeni Ise bu bilgi alan─▒ do─črudan ya┼čam meselelerine ili┼čkindir ve “insanlar aras─▒ ili┼čkilerde ├Âl├ž├╝t sorunlar─▒n─▒”inceler. “Eti─čin sa─člad─▒─č─▒ bilgiler”tek ba┼č─▒na yeterli olmamakla beraber, “insanca ya┼čayabilmenin onsuz olunamaz ko┼čuludur. Bu durumda etik bununla beraber, harici yery├╝z├╝nde bir olgu olarak var meydana gelen ve “de─čer yarg─▒lar─▒”veya “kurallar-ilkeler” olarak ├že┼čitli bi├žimlerde kendini g├Âsteren ahl├ók─▒ bilme konusu yapabilmektedir. Bu durumda etik, felsefenin ├Ânceki ve basit bir dal─▒ iken ahl├ók, yere ve vakte y├Ânelik de─či┼čim g├Âsteren ve tutum tespit edilen normlardan, ├Âl├ž├╝lerden olu┼čmu┼č ├že┼čitli ahl├óklar olarak kendini g├Âsteren bir olgudur. “Ahl├ókl─▒l─▒k”da ahl├ók olgusunda g├Âr├╝ld├╝─č├╝ benzeri yine normlara ili┼čkili olarak bir adland─▒rmad─▒r. Bu normlar da davran─▒┼člar─▒m─▒zla alakal─▒d─▒r. Ne var ki, “ahl├ókl─▒l─▒k”normlar─▒, ahl├ók normlar─▒ndan farkl─▒d─▒r. Bunlar, mahalli de─čil, genel normlard─▒r. Nedeni Ise rastgele bir b├Âlgeye, bir toplulu─ča ili┼čkili de─čildir. S├Âzgeli┼či, “d├╝r├╝st olmak gerekir” veya “verdi─čin s├Âz├╝ tutmak gerekir” veya “insanlara e┼čitsiz muamele etmemek gerekir” benzeri tutum ilkeleri,her yerde mevzubahis olabilecek ilkelerdir. Bu t├╝rden normlara daha bir s├╝r├╝ meslek etiklerinde rastlanmaktad─▒r. “Hastaya zarar vermeme”, “gizlilik” veya “s─▒r vermeme” benzeri t─▒p eti─čine ili┼čkin ilkeler; “tarafs─▒z olma”, “do─čru bilgi verme”, “├Âzel ya┼čam─▒n gizlili─či” benzeri bas─▒n eti─čine ili┼čkin ilkeler bu t├╝rden normlara ├Ârnek verilebilir.

Ad─▒na ister etik diyelim ister ahl├ók diyelim, ara┼čt─▒rma veya felsef├« ara┼čt─▒rma mevzubahis oldu─čunda olgu ba─člam─▒yla bilgi ba─člam─▒n─▒, ba┼čka bir deyi┼čle var meydana gelen bir ┼čeyin kendisi ile o ┼čeyin bilgisini ay─▒rt etmek gerekir. Bu ay─▒r─▒m─▒ yapman─▒n ehemmiyeti, g├╝ndelik ya┼čam i├žerisinde s─▒k├ža sordu─čumuz ┼ču sorulardan dolay─▒ meydana ├ž─▒kan sorularda a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lmektedir: S├Âzgeli┼či, rastgele bir durumda “nas─▒l davran─▒rsam ahl├ókl─▒ olurum?”veya”hangi tutum ahl├óka uygun olur?” benzeri sorular, bir tak─▒m durumlarda herkesin kendine sordu─ču sorulardand─▒r. Ne var ki, burada bundan ├Ânce yan─▒tlanmas─▒ gerek olan olan bir soru vard─▒r: S├Âz konusu davran─▒┼č─▒n ahl├ókl─▒l─▒─č─▒n─▒n hangi ahl├óka y├Ânelik ├Âl├ž├╝lece─či suali. Bu sualle ili┼čkin Bedia Akarsu, “elimizde iyice tart─▒p bi├žmeyi sa─člayacak bir ├Âl├žek yok”demekte ve ahl├ók─▒n muhtevas─▒n─▒n ├že┼čitli ├ža─člara ve ├ževrelere y├Ânelik de─či┼čti─čini belirtmekte; ├╝stelik tek tek bireylerin bile ayr─▒ ahl├ók anlay─▒┼člar─▒n─▒n olabildi─čini ifade etmektedir Ciddi Anlamda de ├že┼čitli ahl├óklara bak─▒ld─▒─č─▒nda ve hangi davran─▒┼č─▒n “ahl├ókl─▒” veya “ahl├óka” uygun meydana geldi─či soruldu─čunda, i├žinden ├ž─▒k─▒lmas─▒ kolay olmayan bir ├Âl├ž├╝t meselesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelinmektedir. Bu durumda ahl├ók─▒ incelemenin de, “ahl├ókl─▒”olan─▒ belirlemenin de bir s├╝r├╝ kolay olmayan bir i┼č meydana geldi─či g├Âr├╝lmektedir. Ara┼čt─▒rmac─▒ veya “ahl├ókl─▒”olan─▒ belirlemek isteyen ki┼či burada “hangi ahl├ók─▒” basit alacakt─▒r? Farkl─▒ deyi┼čle, “ahl├ókl─▒”olman─▒n ├Âl├ž├╝t├╝ ne olacakt─▒r? Ger├ži etik tarihinde, “do─čru”ve “iyi” olan─▒ yapma manan─▒nda “ahl├ókl─▒”olan─▒n ├Âl├ž├╝t├╝n├╝ bulabilme, “ahl├ókl─▒l─▒k”├Âl├ž├╝t├╝ olu┼čturabilme y├Ân├╝nde aray─▒┼člar vard─▒r. Nedeni Ise etik, ahl├ók ve ahl├ókl─▒l─▒k kavramlar─▒ birbirinden t├╝m├╝yle ayr─▒, birbiriyle so─čuk kavramlar de─čildir.Bu yayg─▒n manaya bi├žimiyle, ba┼čka bir deyi┼čle ahl├óktan fark─▒n─▒ g├Âzden ka├ž─▒ran manaya bi├žimiyle etik, bireyin davran─▒┼člar─▒n─▒ y├Ânetmek ama├žl─▒ olu┼čmu┼č, de─čerlendirilmi┼č, tarihsel kalifiye, ba┼čka bir deyi┼čle yere ve vakte ili┼čkili bi├žimde de─či┼čebilen kurallar b├╝t├╝n├╝yle i├ž i├že ge├žmekte; bu “yaz─▒l─▒ olmayan normlar”ile ayn─▒ say─▒labilmektedir. Ayn─▒ bi├žimde yayg─▒n farkl─▒ bir manaya bi├žimi olarak meslek ahl├ók─▒ veya meslek eti─či olarak anla┼č─▒ld─▒─č─▒nda eti─čin bilgisel ├Âzelli─či yine g├Âzden ka├ž─▒r─▒lmakta ve bu durumda da etik, sadece “yaz─▒l─▒ normlar”olarak g├Âr├╝lmektedir. Bug├╝n zamanla say─▒s─▒ artan meslek etikleri, eti─či sadece normlar b├╝t├╝n├╝ olarak g├Ârmenin farkl─▒ bir bi├žimidir. Burada ├že┼čitli meydana gelen yan ┼čudur: Meslek eti─či veya ahl├ók─▒ dendi─činde ├že┼čitli meslek alanlar─▒na ├Âzg├╝, onlar─▒n ├Âzelliklerine y├Ânelik ├žo─čunlukla d├╝┼č├╝ne ta┼č─▒na olu┼čturulmu┼č kurallar, s├Âzl├╝ olmayan normlar s├Âz konusudur. Oysa etik, felsefenin basit bir dal─▒ olarak kendine ├Âzg├╝ sualleri meydana gelen bir bilgi alan─▒d─▒r.Yani bu niteli─čiyle etik, normlar meydana koyma i┼či de─čildir. Normlar meydana koyma ├žabas─▒nda meydana gelmedi─či benzeri, meydana konmu┼č normlar─▒ de─čerlendirebilecek biricik yoldur. S├Âzgeli┼či, “─░nsanlara e┼čit muamele etmek gerekir”┼čeklinde vatanda┼člar i├žinde ki ili┼čkilerde ve an─▒nda her meslekte mevzubahis meydana gelen bu bi├žimde bir norm sadece norm olma, ba┼čka bir deyi┼čle davran─▒┼člar─▒m─▒za ├Âl├ž├╝ verme ├Âzelli─či ta┼č─▒r. Ayn─▒ normlardan meydana gelen bir ├Âbek normu g├Âz ├Ân├╝ne al─▒rsak, burada sadece tutum ├Âl├ž├╝leridir mevzubahis meydana gelen. Bir Tak─▒m ko┼čullara ili┼čkili bi├žimde olu┼čmu┼č veya olu┼čturulmu┼č bu normlar b├╝t├╝n├╝ne etik denmesi, etik ile ahl├ók─▒n ayn─▒ say─▒lmas─▒ndan dolay─▒d─▒r.

Ba┼čka t├╝rde bir tutum ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ ele alal─▒m: “Yalan ifade etmek k├Ât├╝d├╝r”. Burada ahl├ók─▒n yapt─▒─č─▒ ┼čey, do─čru davranman─▒n sadece ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ vermektir. Oysa etik, “do─čru”davranman─▒n ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ dile getiren bu ifadenin ne demek meydana geldi─čini, ne manaya geldi─čini; her ko┼čulda, her durumda bu ├Âl├ž├╝n├╝n do─čru eyleme g├Ât├╝r├╝p g├Ât├╝rmeyece─čini soru konusu yapar. Dolay─▒s─▒ Ile etik, hayata d├╝nyam─▒zda yer alan ├že┼čitli kurallar b├╝t├╝n├╝ olarak ahl├ók normlar─▒n─▒ bilgi nesnesi yapar, onlar─▒n yap─▒sal nitelikleri, t├╝rleri ve en ehemmiyetlisi de “de─čeri” ile alakal─▒ meydana koyar. Eti─či, felsefenin basit bir alan─▒ yapan yan─▒ da budur. Ne var ki, yukar─▒da da de─činildi─či benzeri Latince d├Ân├╝┼č├╝m├╝yle beraber eti─čin, ahl├ók veya kurallar, normlar ile i├ž i├že ge├žerek bu ├Âzelli─činin unutulmas─▒, felsefe tarihinin bir tak─▒m d├Ânemlerinde eti─či olumlu olmayan y├Ânde etkilemi┼č, onun geli┼čimini yava┼člatm─▒┼čt─▒r. Sonu├žta etik, ne ├že┼čitli hayata tarzlar─▒na (k├╝lt├╝rlere), ne tek tek mesleklere ili┼čkili olarak bir normlar alan─▒d─▒r, ne de evrensel kalifiye bir normlar alan─▒d─▒r. Nedeni Ise ├Âzniteli─či gere─či onun maksad─▒, normlar, ├Âl├ž├╝ler meydana koymak de─čil, veriler meydana koymakt─▒r.

Bu noktada uyar─▒ edilmesi gerek olan olan bir farka daha k─▒saca de─činmekte yarar vard─▒r. ├ço─čunlukla ayn─▒ say─▒lan etik ile “ahl├ók felsefesi”nin ayn─▒ bir┼čeyler olmad─▒─č─▒n─▒ bahsetmek gerekir. Ger├ži bu 2 adland─▒rmay─▒ birbirinden ay─▒rmak ve ikisinin ayn─▒ ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ ifade etmek tart─▒┼čmal─▒ bir konudur. Bu Bi├žimde bir ay─▒r─▒m─▒n gerek olan meydana gelmedi─či g├Âr├╝┼č├╝ genellikle a─č─▒r basmaktad─▒r. Bundan dolay─▒, bir tak─▒m e─čitim ├Â─čretim programlar─▒nda etik, kiminde de ahl├ók felsefesi ad─▒yla dersler yer almaktad─▒r. Bu 2 ad─▒ ayn─▒ ┼čeyle alakal─▒ bir adland─▒rma saymak, bir bilgi alan─▒ olarak etik ile ahl├ók aras─▒ndaki ay─▒r─▒ma olmas─▒ gerekti─či civar─▒ uyar─▒ etmemenin veya bu ay─▒r─▒m─▒ tam anlam─▒yla benimsememenin bir sonucudur. Peki, nedir etik ile ahl├ók felsefesi aras─▒ndaki farkl─▒l─▒k?

K─▒saca bahsetmek gerekirse, ahl├ók felsefesi de bir ara┼čt─▒rma alan─▒d─▒r. Ne var ki ahl├ók felsefesi ├žal─▒┼čmalar─▒nda g├Âr├╝len ┼ču ├Âzellikten dolay─▒, ahl├ók felsefesi ile etik i├žinde bir fark─▒n meydana geldi─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Ahl├ók felsefesi, olgu olarak var meydana gelen ahl├óklarla alakal─▒ bilgi meydana koymaya ├žal─▒┼čan bir bilgi dal─▒ benzeri g├Âr├╝nmekle beraber,bazen, “belirli bir ahl├ók─▒n temellendirilmesi olarak”, bazen de “tek tek ahl├óklar─▒n ├╝st├╝nde onlar─▒ a┼čan bir ├╝st ahl├ók getirme ├žabas─▒ olarak”da g├Âr├╝nmektedir. Ne var ki,her 2 durumda da ki┼čilere do─črudan veya dolayl─▒ bi├žimde, “yap─▒lmas─▒ ve ka├ž─▒n─▒lmas─▒ gerekenler” ile alakal─▒ her ko┼čulda ge├žerli olabilecek bir tak─▒m ilkeler, kurallar ├Ânermektedir. Sonu├ž olarak burada da esas─▒nda yine “eylemlerin de─čerlendirilmesine ili┼čkili olarak bir ├Âl├ž├╝t geli┼čtirme”├žabas─▒nda olundu─ču g├Âr├╝lmektedir.

Yukar─▒da da belirtildi─či benzeri filozofun i┼či (bir) ahl├ók kurmak olmad─▒─č─▒na, buna ayr─▒yeten olgu meydana gelen ahl├óklar─▒ ara┼čt─▒rmak da olmad─▒─č─▒na y├Ânelik, “ahl├ók felsefesi” dendi─činde bu alan─▒n ara┼čt─▒rma konusu (nesnesi) ne olacakt─▒r? Bu suale, burada filozofun i┼či, ahl├ók─▒n felsefesini yapmakt─▒r diye yan─▒t verilebilir. Bu da “ahl├ók─▒n”ne oldu─čunun bilgisini meydana koymakt─▒r. Ne var ki bu durumda ara┼čt─▒rma alan─▒ daralm─▒┼č olabilir. Bir bilgi alan─▒ olarak eti─čin alan─▒ bir s├╝r├╝ daha geni┼čtir, bir s├╝r├╝ daha kapsay─▒c─▒d─▒r. Bununla Beraber, etik ile ahl├ók felsefesini bir ve ayn─▒ saymak, yine yukar─▒da ayr─▒┼čt─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z etik ile ahl├ók─▒n i├ž i├že ge├žmesine yol a├žabilmektedir. Ahl├ók felsefesi yapan bir ara┼čt─▒rmac─▒, “ahl├ók─▒n”ne meydana geldi─čini sorar ve bazen de, ahl├ókl─▒ olmay─▒ sa─člay─▒c─▒ bir norm geli┼čtirmeye, olu┼čturmaya y├Ânelebilir. Etik mevzubahis oldu─čunda ise ara┼čt─▒rmac─▒, nesne edindi─či var olan(lar) ile alakal─▒ bilgi meydana koymay─▒ ama├žlar. Normlar bulmak, geli┼čtirmek onun i┼či de─čildir. Tam bu noktada etik s├Âzc├╝─č├╝n├╝n k├Âkeninde yer alan ve eti─čin ├Âzniteli─čini anlatan karakter, huy, al─▒┼čkanl─▒k anlamlar─▒n─▒ bir daha g├Âz ├Ân├╝ne almakta ve bu s├Âzc├╝─č├╝n toplumu de─čil, ki┼čiyi basit alan manas─▒na uyar─▒ ediyor yarar vard─▒r. Eti─če bir bilgi alan─▒ olma yolunu a├žanda bu noktad─▒r.

 

etik┬áve ahlak,┬áetik┬áve ahlak┬áaras─▒ndaki fark nedir k─▒saca,┬áetik┬áve ahlak┬áile ilgili ├Ârnekler,┬áahlak┬ánedir tan─▒m─▒,┬áetik nedir tan─▒m─▒

etik nedir ,┬áetik┬áahlak┬áili┼čkisi,┬áetik nedir felsefe



Bir cevap yaz─▒n